Kısa Türkiye Tarihi

Prof. Dr. Sina Akşin - Kısa Türkiye Tarihi


Ahmet Rıza ve Pozitivizm

1889’da İT kurulurken, Ahmet Rıza adında bir genç, Paris’te Fransız İhtilali’nin 100. yıldönümünü kutlamak için açılan Dünya Sergisi’ni gezmek üzere buraya geliyordu. Geri dönmeyecek ve 1908’e değin yurtdışında kalacaktı. Ahmet Rıza Paris’te başını Auguste Comte’un (1798-1857) çektiği pozitivist harekete katılacaktır. Fransız İhtilali akılcılığı, bir ara onu resmi bir din durumuna yükseltecek derecede yüceltmiş, kendisine şiar edinmişti. Daha sonra Napolyon’un 1815 yenilgisiyle Fransa’da İhtilal öncesine dönüş yapılınca, akılcılığa karşı da tepki gösterildi. İşte Comte akılcılıkla ihtilalciliğin birbirine karıştırılmaması gerektiğini, toplumbilim (sosyoloji) sayesinde toplum yasalarının öğrenilebileceğini, bu sayede ihtilal olmadan toplumların bilimsel olarak biçimlendirilebileceğini, ileriye götürülebileceğini söylüyordu. Nitekim pozitivizmin iki düsturu “düzen ve ilerleme” idi (Osmanlıca olarak söylendikte, “intizam” ve “terakki”). Yani, düzen içinde ilerleme öngörülüyordu. Pozitivizmin “terakki” düsturu özgürlükçü hareketi etkileyerek, İttihad-ı Osmani olan örgüt adını “İttihat ve Terakki”ye dönüştürmüştü. Ahmet Rıza’ya göre Osmanlı toplumunu kurtaracak olan, Kanun-u Esasi’den ve meşrutiyetten çok, yeni bir insan tipi yetiştirmekti. Yeni insan “ekmeğini alnının teriyle kazanan, menfaatini kimsenin zararında aramayan adam” olacaktı. Bu, bilim ve eğitimi yaygınlaştırarak sağlanacaktı.

Özgürlükçü hareket 1897’den sonra bir ara tavsadı. Darbe girişimlerinin boşa çıkartılması bir yandan, 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nda Osmanlı ordusunun kazandığı zaferin Abdülhamit’e sağladığı prestij öbür yandan, hareketi bir durgunluğa soktular. Hatta Ahmet Rıza’nın yerine İT’nin Paris örgütünün başına geçmiş olan Mizancı Murat, Abdülhamit’in af önerisi ve bazı kuru vaatler karşılığında “mütareke” yaparak kalktı, İstanbul’a döndü. İT’nin yeniden canlanması Prens Sabahattin sayesinde oldu.

Prof. Dr. Sina Akşin - Kısa Türkiye Tarihi








Share this article :

Yorum Gönder

Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.

 
SUPPORT / DESTEK : ATLAS
Copyright © 2014 ATLASİZM