Evrenin Kısa Tarihi

Joseph Silk - Evrenin Kısa Tarihi


Evrenin Kısa Tarihi

Joseph Silk


Çevirenin Notu

Kozmoloji ya da henüz yaygınlaşmamış olan Türkçe karşılığıyla evrenbilim, bilimlerin - deyim yerindeyse - en büyük ölçeklisi ve en geniş kapsamlısıdır. Bildiğimiz her şeyi içine aldığından kozmolojiyi her şeyin bilimi olarak tanımlamak yanlış olmaz. Kozmolojinin cevaplandırmaya çalıştığı temel sorular evrenin geçmişine, geleceğine ve yapısına ilişkin sorulardır. Basite indirgersek evren nasıl başladı,, evrenin bir sonu olacak mı, madde nasıl ortaya çıktı, gibi sorular tümüyle kozmolojinin ilgi alanına girer. Parçacık fiziği ile astronomiyi bir noktada buluşturan kozmoloji aynı zamanda maddenin temel taşları olan atom altı parçacıkların doğasını ortaya çıkarmak için çok yüksek enerjili ortamlara gereksinme duyan parçacık fiziğine de son derece doğal bir ortam sunar.

Kozmolojiyi gereğince anlayabilmek için alışageldiğimiz klasik kavramları veya düşünce biçimimizi kökten bir biçimde değiştirerek işe başlamamız gerekebilir. Hiçbir metafizik kavram içermeyen kozmolojinin cevaplandırmayı reddettiği sorular büyük patlamadan önce ne vardı türündeki sorulardır. Uzayın ve zamanın büyük patlama ile başladığı öngörüldüğünden bu sorulara cevap arayışı da soruların kendisi kadar anlamsızdır.

Teorik kozmolojinin öngördüğü etkiler deneysel olarak tek tek bulunmakta ve doğrulanmaktadır. Bu konudaki tek engel, deneylerin duyarlılık düzeylerinin teknik nedenlerle henüz oldukça düşük olması ve bu nedenle de sonuçlarının belirleyici olmamasıdır. Deneysel çalışmalardaki duyarlılık düzeyi yükseldikçe, ulaşılabilen bölgelerin ve zamanların sınırları genişledikçe içinde yaşadığımız evren konusundaki bilgilerimiz daha netleşecektir.

Elinizdeki kitap kendi alanında bir anlamda öncü niteliğindedir. Gerçekten de üniversitelerin astronomi bölümlerinde verilen kozmoloji derslerinin teknik düzeyi yüksek ders kitapları ve ders notları dışında Türkçemizde kozmoloji ile ilgili, herkesin anlayabileceği düzeyde kendi içinde bütünlüğü olan bir kaynak bulunmamaktadır. Genel astronomi ile ilgili kitaplarda da kozmolojiye ayrılan alan, bir bölümden, pek çok durumda ise birkaç sayfadan öteye gitmemektedir.

Neredeyse tüm ömrünü kozmolojiye adamış olan, bu konuda pek çok kitabı bulunan ve kozmolojinin önde gelen isimlerinden olduğu herkesçe kabul edilen Joseph Silk'in bu değerli kitabının çevirisini konuya uzaktan yakından ilgi duyan herkese yararlı olması umut ve dileği ile sunuyoruz. En büyük dileğimiz, ülkemizde ele pek çok bilim adamının ela üzerinde çalıştığı ve azımsanamayacak katkılar yaptığı kozmoloji alanında özgün telif eserlerin de yayınlanmaya başlamasıdır.

Murat Alev

İçindekiler

Ön söz
Giriş
1. Evrenin Yapı Taşları
2. Evrenin Genişlemesi
3. Kozmik Mikrodalga Fon Işınımı
4. İlk 10üzeri-33 Saniye
5. Baryonların ve Helyumun Oluşumu
6. Genişleyen Evren Modelleri
7. Karanlık Madde
8. Baryon Kökenli Karanlık Madde
9. Galaksilerarası Madde
10. Madde Yapısının Kaynağı
11. Büyük Ölçekli Yapı
12. Galaksilerin Oluşumu
Çemberin Kapanışı
Ek Okumalar


Önsöz

Şimşekler karanlık gökyüzünü aydınlatır. Birbiri ardısıra ateştopları gökkuşağı renkleri saçarak parlar ve yok olurlar. Çok geçmeden Pasifık'ten gelen sis, San Francisco Körfezi'ni gri bir battaniye gibi sararak bütün ışık ve sesleri yutar. Evrenin ilk dönemleri, belki de yıldızların ve ilk galaksilerin ortaya çıkışına tanıklık eden, çok daha büyük boyutlu böyle bir havai fişek gösterisine benziyordu. Astronomlar, ıssız dağ doruklarından ve yerkürenin çevresindeki yörüngelerden, en büyük teleskopların yardımıyla, yıldızlararası bulanıklığın ötesine, uzaklara ve eski zamanlara doğru bakarak evrenin oluşumu ve tarihiyle ilgili ipuçları yakalamaya çalışıyorlar. Fizikçiler yer altındaki mağaralarda kendi karmaşık teleskoplarını kurarak zamanın başlangıcından gizler taşıması beklenen egzotik parçacıkların izlerini araştırıyorlar.

Kozmik evrenin araştırılması birçok disiplinin ortak çalışmasını gerektirir. Bu devasa işte görev bölümü yapanlar arasında gökyüzünü araştıran astronomlar, uzay ve maddenin doğasına ilişkin karmaşık teoriler geliştiren matematikçiler, temel parçacıkların en temel yapısını ortaya çıkarmak üzere deneyler tasarlayan fizikçiler ve en son cevapları - ya da en son soruları - araştıran bilim felsefecileri bulunur. Evrenin başlangıç destanını anlatırken daha bütün ve tutarlı bir çerçeve çizebilmek için birbirinin içine geçmiş olan bütün bu disiplinleri kullandım. Tüm bu alanların karışımı olarak yeni yeni gelişmekte olan ve evreni anlayabilmek için pek çok değişik yaklaşımın özünü yakalayan bu yeni disiplinin adı, parçacık astrofiziğidir. Bu yolu izlerken başarılı olup olamayacağımızın tahminini riske atamayız. Ama elde edeceğimiz sonuç ne olursa olsun, bu keşif süreci, yalnızca bu işte görev alan bilimadamları için değil, geceleri gökyüzüne bakan ve bu dev evrende kendi varlıklarının anlamını sorgulayan tüm insanlar için bir aydınlanma, zevk alma, zenginleşme, tutku, büyüme, akıl ve görüş kaynağı olacaktır.

Kozmolojinin çekiciliğini ilk kez Cambridge Üniversitesi'nde öğrenciyken derslerin baskısından bunaldığımda hissettim ve Dennis Sciama'nın derslerini izledim. Sciama'nın derslerindeki tutku karşısında şaşkınlıktan donakaldım ve geleceğimin yıldızlarda olduğunu anladım. Daha sonra Manchester laboratuvarında çalışırken, radyo astronom ve uzay fizikçisi Roger Jennison beni Harvard'da doktora çalışmasına yönlendirdi. Burada David Layzer'in büyüsüne kapıldım. Çok değişik ilgi alanları bulunan, kural dışı bir kozmoloji uzmanı olan Layzer, bana perspektif ve hangi alanda olursa olsun problemleri çözebilmem için bir görüş kazandırdı. Woods Hole'da yaşadığım olağanüstü bir yaz sırasında George Field, kozmik yapının evrimini inceleyebilmem için gereken ilk hızı sağladı. Gizlerle dolu bu yolculuk hiç bitmedi ve beni hala şaşırtıyor. Bunlar, kariyerimin başlangıcında beni etkileyen ve derinden teşekkür borçlu olduğum insanlardır. Fred Hoyle'un kurmuş olduğu, o zamanki adıyla Teorik Astronomi Enstitüsü'nde geçirdiğim bir yıllık doktora sonrası çalışma döneminde Martin Rees, Hubert Reeves, Gary Steigman ve Michael Warner'ın katıldığı yoğun tartışmalar ve düşünce alışverişleri, ufkumun genişlemesine yardım etti. Sonraki yıllarda tek tek adını sayamayacağım kadar çok sayıda meslektaşım araştırmalarıma konu olan ilgi alanlarımı benimle paylaştılar. Onlara da çok teşekkür borçluyum.

Bu kitap, Berkeley'de vermekte olduğum bir dersin notlarından şekillendi. Sordukları sorularla burada tanımladığım fikirleri daha kesin bir biçimde ifade etmemi sağlayan ve kozmik konulardaki heyecanımı aktarabildiğimi umduğum pek çok öğrencime de teşekkürü bir borç bilirim. Orijinal metinler konusunda eleştirel tavsiye ve yorumlarda bulunan pek çok meslektaşımın adını teşekkürlerimle burada anmak istiyorum: William Kaufmann, Jay Pasachoff, Martin Rees ve Douglas Scott. Scientific American Kütüphanesi'ndeki editörüm Susan Moran'a da bu projenin yönetimindeki çabalarından dolayı teşekkür ve saygılarımı sunuyorum. Fotoğrafların düzenlenmesindeki çabalarından dolayı Travis Amor'a, teşekkür ediyorum. Bu kitabın yazılmasının gerekliliğine beni ikna eden Scientifıc American Kütüphanesi'nden Jerry Lyons ve Jonathan Cobb'a da teşekkür borçluyum. Aralarında Ed Bertschinger, Roger Blandford, Francois Bouchet, Ted Bunn, Jack Burns, Avishai Dekel, Alan Dressler, George Efstathiou, Gus Evrard, Carlos Frenk, Margaret Geller, Richard Griffıths, Lars Hernquist, John Huchra, Nick Kaiser, Anthony Lasenby, David Malin, Don Mathewson, Yannick Mellier, Chris Mihos, Mike Norman,John Peacock,Jim Peebles, Bruce Peterson, George Smoot, Gordon Squires, AJbert Stebbins, Michael Strauss, Frank Summers, Alex Szalay, Brent Tully, Martin White ve Simon White'ın da bulunduğu çok sayıda meslektaşıma da görsel ve yazılı bilgi katkılarından dolayı, hatta bazen doğrudan doğruya kendi bilgisayarlarından ve teleskoplarından bilgi ve görüntü aktardıkları için kendimi borçlu hissediyorum. Umanın bu kitap, benim yardımlarından yararlanma onuruna eriştiğim doktora öğrencilerinin ve doktora sonrası çalışmaları yapan genç bilimadamlarının sınırsız heyecanını yansıtabilmeyi başarır.

Joseph Silk

Berkeley, Kaliforniya

1 Temmuz 1994

Joseph Silk - Evrenin Kısa Tarihi




Share this article :

Yorum Gönder

Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.

 
SUPPORT / DESTEK : ATLAS
Copyright © 2014 ATLASİZM