Bilimin Arka Yüzü

Adrian Berry - Bilimin Arka Yüzü


Arenada Cinayet

Büyük Fransız kaşifi Charles-Marie de la Condamine, en çok, Amazon Cangılında lastiğin anamaddesini oluşturan caoutchouc denilen ağaç özsuyunu keşfetmesiyle bilinir. Ama o, Amazon'a gitmeden önce, Isaac Newton'un kuramlarından birini çürütmek amacıyla , 1735'te Ekvador ile Peru'ya düzenlenen ve sonu felaketle biten bir araştırma gezisine liderlik de etmişti. Robin Furneaux bu başarısızlığı şöyle anlatır:

Isaac Newton Dünya'nın ekvatorda dışarı uğrayıp kutuplarda düzleştiği kuramını ileri sürmüştü. Dünya'nın kutuplarda uzayıp ortada inceldiğini düşünen bir kısım Fransız bilim adamı, her zaman kendilerinin olduğunu düşündükleri bir bilim dalına yapılan bu yabancı müdahaleye kızdı. Bütün bilim dünyası, giderek, bilginlerin biraraya geldiği toplantıların patırtıya dönüşmesine yol açacak denli sertleşen bir tartışmanın tarafı oldu. Fransız Bilimler Akademisi bu tartışmaya son vermenin tek yolunun, bu konuyla ilgili gözlemler yapmak üzere biri kutup bölgelerine ötekisi ekvatora, iki sefer yapmak olduğuna karar verdi.

Ekvatora yapılan seferin vakanüvisi ve en serüvenci üyesi Charles-Marie de la Condamine, bilim adamı olmadan önce bir askerdi; matematik ile jeodezi alanlarında uzmanlaşmıştı; ayrıca bir kartograf, gökbilimci ya da doğabilimci olarak da çalışabiliyordu. Portresi, bize, gururlu bir ifadenin egemen olduğu güzel bir yüz, kartal gagası bir burun ve geniş kısık gözler resmediyor. Ona içlerinde bir doktor, bir gökbilimci, iki matematikçi, bir kaptan, bir ressam, bir de Akademi veznedarının yeğeni olduğu için böyle seçkin bir topluluğa katılmaya hak kazanmış genç bir adamın bulunduğu dokuz Fransız meslektaşı eşlik ediyordu.

Çıkarılan engeller ve bir trajedi akademisyenlerin çalışmalarını geciktirdi. Quito'da kahramanlar gibi karşılandılar, ama birkaç gün sonra yeniliğin etkisi geçti ve Creole'ler
Fransızların asıl amaçlarını keşfe çıktılar. Böyle bir sorunun Güney Amerika'da tek bir yanıtı vardı: gizli altınlar. Bütün o kılı kırk yaran ölçümler, o anlaşılmaz bilimsel aletler şüphelerinin artmasını kolaylaştırdı. Akademisyenler yapmakta oldukları şeyi açıklamaya çalıştıklarında da şüpheleri kesinlik kazandı: Elbette, hiç kimse yalnız yıldızlara bakıp Dünya'nın biçimini ölçüp biçmek için, dünyanın yarısını aşıp And Dağlarının buzlu tepelerinde yoksunluk içinde aylar geçirecek denli aptal olamazdı. Kuşkucu memurlar da onları işlerini artık yapamayacak denli rahatsız ettiler.

Ekip çok geçmeden daha ciddi sıkıntılarla karşılaştı. Veznedarın yeğeni Couplet hummadan öldü. Daha sonra, tam da nirengi çalışmaları bitmişti ki, onları yıkan haberi, Kutup seferini yapanların Newton'un kuramını hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak ölçüde kanıtlamış olarak Fransa'ya geri döndükleri haberini aldılar. La Condamine arkadaşlarını işe devam etme konusunda zor ikna etti.

Dinlenmek üzere, ama ne çare felaketlerin en kötüsüne uğrayacakları Cuenca'ya döndüler. Ekipten Dr. Seniergues, kasabanın en ileri gelen kişilerinden biri tarafından reddedilen bir kıza bir centilmen olarak yardım edince, düelloya davet edildi.

Düşmanıyla bir sokak köşesinde karşılaştı. Karşılıklı küfürleşmenin ardından Seniergues kılıcını, adam tabancasını çekti. Fransız saldırdı. Çok hızlı davranınca kayıp taşlara yuvarlandı. Fakat olay uzamadan, izleyenler onları ayırdı.

Birkaç gün sonra Seniergues kavgaya yol açan kızla birlikte arenada bir locada göründü. Artık bütün Cuenca halkı ona açık açık düşmandı. Bir başka düşmanı, arenanın sahibi, ona gidip çirkin sözler söyledi; Seniergues de buna öyle bir karşılık verdi ki adam korku içerisinde hızla alaycı kalabalığa karışıp uzaklaştı. Ardından, hayatına kastedildiği için boğa güreşini iptal ettiği duyurusunda bulunarak karşılık verdi .

Bunun üzerine kalabalık ayaklanıp Seniergues'nin locasına yöneldi. Seniergues locadan sıçrayıp sırtını bariyere verdi. Kılıcı bir elinde, tabancası öteki elindeydi. Birkaç yüz kişilik bir güruh etrafını çevirdi; ama saldıracak denli cesur değillerdi. Seniergues meçini çok yaklaşanlara sallayarak yan yan bariyer boyunca ilerledi. Tam kapıya varmıştı ki isyancılar onu taş yağmuruna tuttular. Kızgın kalabalık onu arasına çekti ve bıçaklayıp tekmeleyerek öldüresiye dövdü. La Condamine ile öteki Fransızlar ve birkaç aklı başında Creole, sonunda, onu katillerin elinden almayı başardı ve bir sedyeye koyup arenanın dışına çıkardı. Beklentileri boşa çıkan kalabalık bu kez geride kalan Fransızların bulunduğu locaya saldırdı, onları ip merdivenlerden kaçmaya mecbur etti.

Gökbilimci Bouguer ile La Condamine sokak aralarında kızgın kalabalık tarafından kovalandılar, taş yağmuruna tutuldular, sonunda da bir kiliseye sığınmak zorunda kaldılar. Bitkibilimci De Jussieu'nin, bir uşağın düşüncesizliği yüzünden bütün koleksiyonunu yitirmesi, araştırma gezisinin sefaletini tamamlayan şey oldu. Seve seve katlandığı beş yıllık bir sıkıntının, sonunda, bütünüyle boşa gitmesi onun dayanamayacağı bir durumdu. Zavallı De Jussieu sinir krizi geçirdi; kriz sonrasında da zihinsel gücü hiçbir zaman tam olarak eski durumuna gelmedi.

Ekip yavaş yavaş bölündü. La Condamine ile Bouguer artık birbirlerine selam bile vermez oldu. Ekibin İspanyol üyeleri, yaptıkları çalışmanın anısına dikilen piramitlere adları yazılmadığı için La Condamine'i dava ettiler.

Dünya'nın ekvator çevresinde dışarı uğradığı kanıtlandı, fakat piramit anlaşmazlığı La Condamine'i herkesten tiksindirdi. Artık onu bu ülkede tutacak hiçbirşey kalmamıştı.

Adrian Berry - Bilimin Arka Yüzü


Bir sonraki bölüm hazırlandığında linki burada olacaktır




Share this article :

Yorum Gönder

Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.

 
SUPPORT / DESTEK : ATLAS
Copyright © 2014 ATLASİZM